Historie nieuczesane
Radio SzczecinRadio Szczecin » Historie nieuczesane
Okładka książki Krystyny Pohl i Sebastiana Bieli "Kaskada"
Okładka książki Krystyny Pohl i Sebastiana Bieli "Kaskada"
KASKADA. W 1889 roku u zbiegu Paradeplatz i Bismarckstraße (obecnie Niepodległości i Edmunda Bałuki) stanął budynek, najpierw wielofunkcyjny, a w 1929 zamieniony w kombinat klubowo-rozrywkowy Haus Ponath. Po II wojnie światowej obiekt „próbował” podtrzymać swoją przedwojenną sławę jako Balti Palace, jednak dopiero w 1962 roku stał się, i to na wiele lat, szczecińskim centrum nocnego życia.

BAJKA. Kamienica przy ówczesnej Paradeplatz 30 powstała w latach 1905-10. Od połowy lat 20. w lokalu na parterze działała winiarnia Wilhelma Ohlena. Zainwestował w nią, sygnując własnym nazwiskiem, słynny niemiecki pięściarz – Max Schmeling. W latach 30. jego pojedynkami z Amerykaninem Joe Louisem żył cały świat. Po wojnie w tym lokalu rozpoczęła działalność restauracja „Sim”. W 1950 roku zmieniono nazwę na "Bajka". Bawili się w niej marynarze. Ale nie tylko...

Milicyjny nalot na Bajkę, "Kapitańskie tango" w Kaskadzie, czyli nocne życie w peerelowskim Szczecinie. Marian Kalemba i Agata Rokicka, zapraszamy.
HISTORIE NIEUCZESANE odc. 11 (Życie nocne w peerelowskim Szczecinie)
Fortel Lasalle'a
Fortel Lasalle'a
W historii wojskowości istnieje termin: fortel Lasalle’a, który miał być związany ze Szczecinem, w 1806 roku jednym z największych pruskich garnizonów. Między francuskimi żołnierzami a obrońcami twierdzy była wielka dysproporcja – Lasalle miał do dyspozycji zdecydowanie mniej wojska. Ale wpadł na pewien pomysł. Pozorując większe siły niż miał do dyspozycji, udało mu się zmusić obrońców twierdzy Szczecin do kapitulacji.

Czy rzeczywiście w 1806 roku Francuzom właśnie w ten sposób udało się zdobyć Szczecin?
Finezyjnie zaplanowana, choć bezczelna akcja czy też bezczelność bez finezji?

O tym, jak Francuzi zdobyli Szczecin - Marian Kalemba i Agata Rokicka oraz... Michał Janicki, aktor, dyrektor Teatru Kameralnego. W "Historiach nieuczesanych" wykorzystałam fragmenty własnej audycji z archiwum Radia Szczecin.
HISTORIE NIEUCZESANE - odc. 10 (Bezczelność z finezją czy bez?)
Szczecin w ruinie. Zdjęcie ze zbiorów dr. Wojciecha Lizaka. Wystawa "Szczeciński rok ZERO" w CDP
Szczecin w ruinie. Zdjęcie ze zbiorów dr. Wojciecha Lizaka. Wystawa "Szczeciński rok ZERO" w CDP
"Szczeciński rok ZERO. Materiały ze zbiorów doktora Wojciecha Lizaka" - to tytuł wystawy prezentowanej w Centrum Dialogu w Szczecinie.

Wernisaż odbył się tydzień temu (24.10.) i był okazją do wysłuchania opowieści Karola Lizaka, syna zmarłego w maju historyka i kolekcjonera, kuratora wystawy oraz doktora Artura Kubaja, historyka z IPN o prezentowanych artefaktach. Dr Wojciech Lizak przez lata gromadził pamiątki - dokumenty, mapy, zdjęcia, plakaty, druki urzędowe i okolicznościowe - pokazujące ten trudny moment, gdy miasto było opuszczane przez Niemców, a zasiedlane i oswajane przez Polaków. Są tam prawdziwe rarytasy jak np. gra planszowa "1000 lat walki o Pomorze Zachodnie" (SIC!) czy mapa z narysowaną odręcznie przez pierwszego prezydenta Szczecina, Piotra Zarembę granicą państwa i wiele innych.

Następne oprowadzanie kuratorskie odbędzie się 14 listopada 2026 r. I to będzie ostatni moment, gdyż wystawę można oglądać już tylko do 15 listopada 2026r.

Dla nas to wydarzenie stanowiło punkt wyjścia do wspomnień o Wojciechu Lizaku, naszym nieodżałowanym nieuczesanym rozmówcy. Marian Kalemba i Agata Rokicka, zapraszamy do posłuchania.
HISTORIE NIEUCZESANE - odc. 9 (Wojciech Lizak i czas zero)
Portret Filipa II na srebrnym reliefie
Portret Filipa II na srebrnym reliefie
Nieuczesana załoga w składzie: Marian Kalemba i Agata Rokicka melduje się gotowa do podróży.

Tym razem wspólnie z Filipem Hainhoferem wybieramy się do XVII-wiecznego Szczecina, by posmakować życia nocnego miasta. Hainhofer był wybitnym znawcą sztuki. Na zlecenie księcia Filipa II, od 1610 roku, nabywał on w Niemczech dzieła sztuki, a następnie wysyłał je do stolicy księstwa u ujścia Odry. W końcu sam wybrał się do naszego miasta.
HISTORIE NIEUCZESANE - odc. 8 (Życie nocne na dworze Filipa II)
Widok Szczecina od strony Odry z ok. 1735 r. Kościół św. Mikołaja oznaczono cyfrą 8, natomiast Mariacki cyfrą 7. Autor: Werner Friedrich Bernhard (1690-1776), Ringlin Johann Georg (1691-1761). Ze zbioru: https://e-zbiory.muzeum.szczecin.pl/historia-szczecina/historia-szczecina/ikonografia-szczecina-xvii-xix-w/mns-h-68-386.html#common-group
Widok Szczecina od strony Odry z ok. 1735 r. Kościół św. Mikołaja oznaczono cyfrą 8, natomiast Mariacki cyfrą 7. Autor: Werner Friedrich Bernhard (1690-1776), Ringlin Johann Georg (1691-1761). Ze zbioru: https://e-zbiory.muzeum.szczecin.pl/historia-szczecina/historia-szczecina/ikonografia-szczecina-xvii-xix-w/mns-h-68-386.html#common-group
Kościół Mariacki był jednym z najważniejszych (obok katedry św. Jakuba) kościołów Szczecina. Zyskał sławę najpiękniejszego kościoła w mieście, a także centrum kulturalnego i edukacyjnego miasta. W budynkach kolegiaty mariackiej istniała biblioteka i rozwijało się szkolnictwo klasztorne. Po wprowadzeniu reformacji na Pomorzu w budynkach kolegiaty mariackiej powstało książęce Pedagogium Szczecińskie (1543), kształcące szczecińskich humanistów. Kantorem chóru przy Pedagogium był kompozytor motetów, działający w Szczecinie na przełomie baroku i renesansu, Philipp Dulichius,

Z kolei Kościół św. Mikołaja został ufundowany w pierwszej połowie XIII wieku (wzmiankowany w 1243 r.) przez księcia Barnima I Dobrego. Stał u stóp wzgórza zamkowego na północ od Ratusza Staromiejskiego (w rejonie dawnego Nowego Rynku).

Obie świątynie już nie istnieją. Jaka była ich historia? Co się stało z wieżami górującymi nad miastem? Marian Kalemba i Agata Rokicka, zapraszamy.
Historie nieuczesane - odc. 7 (Dwie wieże kościołów, których nie ma...)
Ruiny kościoła w końcu lat 40 XX wieku. Fot. Schulz [wikipedia.org]
Ruiny kościoła w końcu lat 40 XX wieku. Fot. Schulz [wikipedia.org]
Czarną Wołgą jadą trzej panowie: towarzysz minister, hrabia i dziennikarz., Tak zaczyna się opowieść o... odbudowie szczecińskiej katedry.

Zniszczony w czasie wojny Kościół św. Jakuba (obecna katedra) została odbudowana w latach 1972 a 1974. Do podjęcia decyzji przyczyniło się przekazanie świątyni na własność Kościołowi oraz wskrzeszenie diecezji szczecińsko-kamieńskiej przez Papieża Pawła VI bullą z dnia 28 czerwca 1972 roku. Autorami projektu odbudowy zostali szczecińscy architekci: Stanisław Latour i Adam Szymski, a pracami budowlanymi kierował ówczesny proboszcz ks. Julian Janas. Jaką rolę miało w tym dziele trzech panów w Wołdze (nie licząc kierowcy)?

"Historie nieuczesane". Marian Kalemba i Agata Rokicka, zapraszamy.
HISTORIE NIEUCZESANE - odc. 6 (Odbudowa katedry, czyli trzech panów w Wołdze (n)
Bazylika Archikatedralna pw. św. Jakuba w Szczecinie. Fot. Łukasz Szełemej [Radio Szczecin/Archiwum]
Bazylika Archikatedralna pw. św. Jakuba w Szczecinie. Fot. Łukasz Szełemej [Radio Szczecin/Archiwum]
Noga za nogą, powoli, ale konsekwentnie będziemy wspinać się na wieże. Także na wieże, których nie ma. Już nie ma. Ale na początek - wieża istniejąca, wyrastająca z katedry św. Jakuba w Szczecinie.

Kilka danych na temat tej świątyni:
dedykowane: Jakub Większy Apostoł
data założenia: XII wiek
wysokość: 110,2 m
styl architektoniczny: gotyk ceglany
architekt: Hinrich Brunsberg

Marian Kalemba i Agata Rokicka, zapraszamy.
HISTORIE NIEUCZESANE - odc. 5 (Wieże)
Zamkowy zegar. Fot. Robert Stachnik [Radio Szczecin/Archiwum]
Zamkowy zegar. Fot. Robert Stachnik [Radio Szczecin/Archiwum]
Opiekunowie zegara, Czesław i Leszek Złotnikowie. Fot. Małgorzata Furga [Radio Szczecin]
Opiekunowie zegara, Czesław i Leszek Złotnikowie. Fot. Małgorzata Furga [Radio Szczecin]
Już na pierwszy rzut oka rozpoznajemy szwedzkie lwy, które zdobią zegar na wieży Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Chronometr został zaprojektowany przez szwedzkiego architekta, Johanna von Goethego i wykonany przez rzemieślnika Caspara Nitardiego. Powstał w 1693 roku jako monument upamiętniający zwycięstwo Szwedów nad Brandenburgią. Na zamkowej wieży zamontowano go w 1699 roku. Widoczna na zegarze data 1864 dotyczy kompleksowej modernizacji, jaką wówczas przeprowadzono.

Opowieść o tym czasomierzu oraz szwedzkiej dynastii, która wymarłaby zanim rozpoczęłaby swoje panowanie- w kolejnych "Historiach nieuczesanych". Agata Rokicka, zapraszam wspólnie z Marianem Kakembą.
HISTORIE NIEUCZESANE - odc. 4 (Szwedzki zegar i dynastia,której.by nie było)
Tablica na dziedzińscu Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Jaki związek ma ta tablica ze Szwedami?
Tablica na dziedzińscu Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Jaki związek ma ta tablica ze Szwedami?
Jak wyglądał Szczecin w początku XVII stulecia? Panoramę miasta opisali twórcy wystawy „Historia i kultura Szczecina w czasach szwedzkich i pruskich” prezentowanej w Muzeum Narodowym:
"Ponad zabudową mieszczańską dominują kościoły, wśród których wyróżnia się okazały, nieistniejący dziś kościół Mariacki oraz efektowna bryła zamku. W centrum, obok bardzo rzadko spotykanego wizerunku gotyckiego ratusza, widnieje kościół Świętego Mikołaja, a przed murami od północy – dawny klasztor cysterek oraz dwie rezydencje książęce: niewielki pawilon letni (Lusthaus) i adaptowany z dawnego klasztoru kartuzów Zamek Odrzański (Oderburg) w Grabowie.
Już wkrótce obraz ten uległ znacznym zmianom wywołanym skomplikowaną sytuacją polityczną w Europie."


O szwedzkim Szczecinie chcemy dziś opowiedzieć. Szwedzkie specyjały serwować będą Marian Kalemba i Agata Rokicka.
HISTORIE NIEUCZESANE - odc. 3 (Szwedzkie specyjały)
Nieuczesani pod pomnikiem w Stolcu. Fot. Radio Szczecin
Nieuczesani pod pomnikiem w Stolcu. Fot. Radio Szczecin
Stolec, malownicza wieś położona w na skraju Puszczy Wkrzańskiej przy granicy polsko-niemieckiej ma do odkrycia wiele historii nieuczesanych. Tydzień temu opowiadaliśmy o pałacu. Został wybudowany w XVIII wieku przez Jürgena Berndta von Ramina. Prócz tego okazałego gmachu, wybudował również szkołę i kościół. Zajrzymy tam, ale także na założony w XIX wieku na pobliskim niewielkim wzniesieniu cmentarz. A tam... pomnik szalonego jedźca.

Monika Kołacz, regionalistka oraz Marian Kalemba i Agata Rokicka, zapraszamy.
HISTORIE NIEUCZESANE - odc. 2 (Historia szalonego jeźdźca, ale nie tylko)
12