Resort przekazał, że wstępny termin rozpoczęcia kolejnego etapu prac poszukiwawczych planowany jest na 17 sierpnia.

Ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska przekazała informację o zakończeniu drugiego etapu poszukiwań zbiorowych pochówków Polaków zamordowanych przez UPA.

"Zakończyły się kolejne prace poszukiwawcze w Puźnikach prowadzone przez Fundację Wolność i Demokracja we współpracy z Pomorskim Uniwersytetem Medycznym z udziałem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Instytutu Pamięci Narodowej. Tym razem nie odnaleziono drugiej zbiorowej mogiły ofiar. To trudna wiadomość, ale nie zmienia naszego celu" - napisała Cienkowska w piątek na portalu X.

Podkreśliła, że „każda ofiara zasługuje na odnalezienie, imię i godny pochówek”. „Nie przestaniemy szukać” - zadeklarowała szefowa MKiDN.

Zakończyły się kolejne prace poszukiwawcze w Puźnikach prowadzone przez @fundacja_WiD we współpracy z @pumszczecin z udziałem @kultura_gov_pl i @ipngovpl. Tym razem nie odnaleziono drugiej zbiorowej mogiły ofiar. To trudna wiadomość, ale nie zmienia naszego celu.

Ten proces…

— Marta Cienkowska (@MartaCienkowska) June 26, 2026

W sobotę w komunikacie resort kultury poinformował, że wstępny termin rozpoczęcia kolejnego etapu prac planowany jest na 17 sierpnia.

„Podjęcie dalszych prac poszukiwawczych w Puźnikach w kolejnym typowanym miejscu nastąpi po przygotowaniu terenu – niezbędne jest wykarczowanie krzewów i przygotowanie dojazdów” - wyjaśniono.

Drugi etap poszukiwań zbiorowych pochówków Polaków zabitych przez ukraińskich nacjonalistów w 1945 roku rozpoczął się w poniedziałek. Obiektem poszukiwań w Puźnikach jest obszar cmentarza w tej nieistniejącej dziś wsi w obwodzie tarnopolskim.

Dotychczas odnaleziono tam i uroczyście pochowano we wrześniu 2025 roku szczątki 43 osób. Z relacji świadków wynika, że w drugiej poszukiwanej mogile mogą znajdować się szczątki 90 ofiar.

W ubiegłym tygodniu zakończyły się natomiast poszukiwania szczątków Polaków w dawnej wsi Huta Pieniacka w obwodzie lwowskim; ekspedycja odkryła miejsca, gdzie może być pogrzebanych ok. 100 osób. Ekshumacje w Hucie Pieniackiej odbędą się najprawdopodobniej w przyszłym roku.

Polskę i Ukrainę od wielu lat różni pamięć o roli Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), które w latach 1943-45 dopuściły się ludobójczej czystki etnicznej na blisko 100 tys. polskich mężczyzn, kobiet i dzieci.

Dla polskiej strony wydarzenia z 1943 r. na Wołyniu były zbrodnią ludobójstwa, dla Ukraińców był to efekt symetrycznego konfliktu zbrojnego, za który w równym stopniu odpowiedzialne były obie strony. Dodatkowo Ukraińcy postrzegają OUN i UPA wyłącznie jako organizacje antysowieckie (ze względu na ich powojenny ruch oporu wobec ZSRR), a nie antypolskie.

Od wiosny 2017 r. trwał spór wokół zakazu poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar wojen i konfliktów na terytorium Ukrainy wprowadzonego przez ukraiński IPN. Zakaz został wydany po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach w województwie podkarpackim w kwietniu 2017 r.

Decyzja o zniesieniu moratorium na poszukiwania i ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej została ogłoszona pod koniec listopada 2024 r. podczas wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy, Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.

Ukraina potwierdziła wówczas, że „nie ma żadnych przeszkód do prowadzenia przez polskie instytucje państwowe i podmioty prywatne, we współpracy z właściwymi instytucjami ukraińskimi, prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych na terytorium Ukrainy, zgodnie z ustawodawstwem ukraińskim”. Zadeklarowała też „gotowość do pozytywnego rozpatrywania wniosków w tych sprawach”.

Wiosną ub.r. strona polska przeprowadziła ekshumacje w dawnej wsi Puźniki w obecnym obwodzie tarnopolskim. W wyniku prac odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób. Zostały one pochowane w Puźnikach 6 września.

W kwietniu br. prowadzone były prace w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej na Wołyniu, gdzie odnaleziono kolejne miejsca pochówku polskich ofiar zbrodni z 1943 r. Na początku czerwca br. ministerstwo kultury Ukrainy wydało zgodę na przeprowadzenie tam ekshumacji. Planowane są również prace w Hucie Pieniackiej w obwodzie lwowskim.

Edycja tekstu: Jacek Rujna