Pamiętacie jeszcze czasy, kiedy polskie gry traktowano bardziej jak ciekawostkę niż realną konkurencję dla zachodnich produkcji? Dzisiaj brzmi to wręcz niewiarygodnie, ale pod koniec lat dziewięćdziesiątych mało kto wierzył, że z naszego kraju może wyjść gra, o której będzie mówił cały świat.

A jednak udało się i co jest najciekawsze, nie zaczęła się od Geralta, ani nawet od Andrzeja Sapkowskiego. Zaczęła się na warszawskiej giełdzie komputerowej przy ulicy Grzybowskiej.

To właśnie tam dwaj młodzi pasjonaci, Marcin Iwiński i Michał Kiciński, sprzedawali sprowadzane z zagranicy gry komputerowe. W czasach, gdy internet praktycznie nie istniał, a pirackie kopie królowały w Polskich domach, dostrzegli coś, czego inni jeszcze nie widzieli. Polscy gracze marzyli przede wszystkim o grach w swoim języku.

CD Projekt zaczął więc wydawać tytuły z profesjonalnymi polskimi tłumaczeniami, instrukcjami i dopracowanymi pudełkami. Dla wielu osób był to pierwszy moment, kiedy oryginalna gra zaczęła oferować coś więcej niż tylko samą płytę. Z czasem pojawiła się chęć, nie tyle na wydawanie gier z zagranicy, ale na tworzenie własnych.

Mało kto pamięta, że pierwszy Wiedźmin wcale nie miał powstać w CD Projekcie. Kilka lat wcześniej prawa do ekranizacji prozy Andrzeja Sapkowskiego zdobyło studio Metropolis Software. Projekt jednak nigdy nie wyszedł poza etap prac koncepcyjnych. Uznano, że marka Wiedźmina może być zbyt lokalna, żeby odnieść sukces poza Polską, więc produkcję po prostu anulowano.

To właśnie wtedy do akcji wkroczył CD Projekt.

W 2002 roku podpisano z Andrzejem Sapkowskim umowę na wykorzystanie praw do Wiedźmina. Koszt? Trzydzieści pięć tysięcy złotych, wypłacone w dwóch ratach. Autor książek nie wierzył, że gra odniesie sukces i zamiast procentu od przyszłych zysków wybrał jednorazowe wynagrodzenie. Dzisiaj ta historia jest już legendą polskiego gamedevu, ale wtedy była po prostu jedną z wielu biznesowych decyzji.

Samo kupienie licencji było jednak dopiero początkiem. Powstało studio CD Projekt RED. Problem polegał na tym, że jego twórcy nie mieli doświadczenia w tworzeniu ogromnych gier RPG. Projekt na początku, wyglądał zupełnie inaczej niż ten, który znamy dzisiaj. Co więcej, Geralt wcale nie miał być głównym bohaterem. Gracz miał stworzyć własnego wiedźmina albo wcielić się w Berengara, a sam Biały Wilk miał pełnić rolę jednej z postaci niezależnych. Z czasem cały pomysł wyrzucono do kosza i zdecydowano, że historię trzeba opowiedzieć właśnie z perspektywy Geralta.

Kupienie praw do Wiedźmina było odważną decyzją. Jeszcze odważniejsze było jednak postanowienie, żeby tę grę naprawdę zrobić. Dzisiaj łatwo zapomnieć, że w 2002 roku CD Projekt nie był studiem znanym z tworzenia gier. Był wydawcą i stanowił firmę, która potrafiła sprzedawać i tłumaczyć zachodnie produkcje, ale stworzenie własnego, pełnoprawnego RPG było zupełnie innym wyzwaniem. Mimo to powołano do życia nowe studio, CD Projekt RED i postawiono wszystko na jedną kartę.

Pierwsze miesiące produkcji wcale nie przypominały jednak historii sukcesu. Twórcy eksperymentowali z różnymi pomysłami, a projekt zmieniał się niemal na każdym etapie. Własny silnik okazał się niewystarczający, dlatego zapadła decyzja o zakupie technologii Aurora Engine od studia BioWare, twórców Neverwinter Nights. Problem w tym, że silnik został zaprojektowany z myślą o zupełnie innej grze. Żeby spełnił wymagania Wiedźmina, trzeba go było przebudować niemal od podstaw. Dodano obsługę nowych efektów graficznych, zmieniono sposób projektowania lokacji i dostosowano całą technologię do wizji, która z miesiąca na miesiąc stawała się coraz ambitniejsza.

To jednak nie był koniec problemów. W trakcie produkcji zmieniały się założenia, odchodzili ludzie, pojawiali się nowi projektanci i scenarzyści. W pewnym momencie zapadła wyjątkowo bolesna decyzja, wyrzucono niemal połowę przygotowanych wcześniej lokacji. Kilka lat pracy po prostu trafiło do kosza, bo twórcy uznali, że gra będzie lepsza bez nich. Niewiele studiów decyduje się na tak radykalny krok. CD Projekt zrobił to, ryzykując ogromne pieniądze i kolejne miesiące opóźnień.

Efekt? Kiedy Wiedźmin zadebiutował 26 października 2007 roku, nie był dziełem sztuki. Miał długie ekrany ładowania, szorstkie animacje i interfejs, który dziś potrafi zmęczyć. Ale jednocześnie oferował coś, czego wcześniej w grach RPG praktycznie nie było. Zamiast prostego podziału na dobro i zło dostawaliśmy decyzje, w których każda miała swoją cenę. Świat nie nagradzał nas od razu za dobre uczynki, a konsekwencje wyborów potrafiły wrócić dopiero wiele godzin później. To była bardzo wierna adaptacja tego, co od lat wyróżniało twórczość Andrzeja Sapkowskiego, czyli przekonania, że czasami nie istnieje dobre rozwiązanie. Jest tylko mniejsze zło.

Czy pierwszy Wiedźmin zestarzał się? Oczywiście, że tak. Dzisiaj widać to niemal od razu. Animacje są sztywne, walka wymaga przyzwyczajenia, a interfejs pamięta czasy, kiedy twórcy dopiero uczyli się projektować nowoczesne gry RPG. A jednak... mimo upływu niemal dwudziestu lat ta gra wciąż ma w sobie coś, co trudno opisać samymi liczbami. Jest to charakter.

Kiedy wracam do pierwszego Wiedźmina, nie wracam dlatego, że oferuje najlepszą grafikę albo najwygodniejszą mechanikę. Wracam dlatego, że ma własną tożsamość. To gra, która nie próbowała nikogo naśladować. Zamiast kopiować zachodnie RPG, budowała własny styl. Mroczny, brudny, momentami wręcz niepokojący, ale jednocześnie bardzo mocno osadzony w słowiańskim klimacie i twórczości Andrzeja Sapkowskiego.

I chyba właśnie dlatego tak dobrze zapadła w pamięć milionom graczy na całym świecie. Geralt nie był anonimowym bohaterem, który dopiero zdobywał sławę. On już był legendą. Stracił pamięć i razem z nim to my musieliśmy odkrywać ten świat na nowo. To prosty zabieg fabularny, ale działał znakomicie. Dzięki niemu nawet osoby, które nigdy nie przeczytały książek Sapkowskiego, mogły wejść do tego świata bez poczucia, że coś je omija.

I chyba właśnie dlatego pierwszy Wiedźmin odniósł sukces nie tylko w Polsce. Do końca lutego 2008 roku sprzedał się w ponad sześciuset tysiącach egzemplarzy na całym świecie. Jak na debiut studia, które jeszcze chwilę wcześniej zajmowało się głównie wydawaniem cudzych gier, był to ogromny sukces. Co ciekawe, twórcy nie zostawili tej gry samej sobie. Rok później ukazała się Edycja Rozszerzona, która poprawiła wiele błędów wersji premierowej. Skrócono czasy ładowania, usprawniono interfejs i dodano nowe przygody. To pokazuje, że już wtedy CD Projekt RED bardzo poważnie traktował swoich graczy i wsłuchiwał się w ich opinie.

Mimo wszystkich jego niedoskonałości, wciąż wraca się do niego z sentymentem. Nie dlatego, że był najlepszą grą swojego gatunku. Ale dlatego, że był wyjątkowy.

Taki sukces jest wręcz bezprecedensowy. Niby to tylko sześciany, eksploracja i zbieractwo, a jednak od kilkunastu ładnych lat nie ma na niego mocnego. Nie chce się wierzyć, ale pierwsza wersja Minecrafta pokazała się światu 17. maja 2009 roku. Tymczasem gra dalej zrzesza wokół siebie miliony graczy, dalej jest rozwijana i weszła na stałe do popkultury.

Od pierwszych wersji Minecraft urzekł. Prostotą, jedyną w swoim rodzaju grafiką, ale też swobodą. Klocki mogliśmy stawiać tak, jak nam się podobało, budując rozmaite struktury. Albo stawiamy na eksplorację zróżnicowanego świata. Albo jedno i drugie. Społeczność budowała się organicznie, gra rozchodziła się przez polecenia w gronach znajomych, pomógł również internet, za pomocą choćby powstałego kilka lat wcześniej YouTube’a, który zyskiwał na popularności. Markus Persson, czyli twórca, potem założył Mojang, który zajmował się wyłącznie pracami nad Minecraftem. Pojawiały się regularne aktualizacje, które dawały graczom nowe możliwości, dodając nowe bloki, moby czy przedmioty.

To wszystko ciągnie się 17 lat od pierwszej wersji i 15 od pierwszej pełnej wersji. Obecnie w Minecrafcie naprawdę można zrobić prawie wszystko. Od odwzorowywania budynków z całego świata aż po budowę działających prostych komputerów. A jeżeli nie mamy konstruktorskiej żyłki możemy zwiedzać dziesiątki biomów i starać się przeżyć, aby na koniec pokonać smoka. Albo i nie – koniec w Minecrafcie, jak wiadomo, jest rzeczą umowną. Ten koktajl doświadczeń, połączony z totalnym otwarciem się na społeczność zaowocował wielkim sukcesem. Od pierwszych wersji gry wspierane było tworzenie serwerów, przez co powstawały różne – od tych najmniejszych, na których można z przyjaciółmi dzielić jeden świat po wielkie molochy z własnymi trybami gry czy dodatkowymi funkcjami. Do tego masa fanowskich modyfikacji, dodających bloki czy wymiary.

Po wielkim sukcesie jedynki oczywiste było, że powstanie God of War II. W roku 2007 bestsellerowy slasher wyszedł na PlayStation 2 i powtórzył to, co zrobił pierwowzór. Gracze ponownie wcielili się w spartańskiego wojownika Kratosa, który po wcześniejszych przygodach stał się nowym bogiem wojny. Fabuła luźno nawiązuje do postaci i wydarzeń znanych z mitologii greckiej, więc po zabiciu Aresa nasz bohater postanawia odwiedzić Ziemię i pomóc Spartanom opanować Rodos. Oczywiście robi to swoim, brutalnym i pełnym przemocy sposobem.

God of War II, jak na przedstawiciela gatunku slasherów przystało, bierze w dłonie Ostrza Chaosu i robi totalną rozwałkę w szeregach przeciwników. A tych jest wielu, od zwykłych żołnierzy, przez bestie pokroju gryfa, cyklopa, jest też walka z trzygłowym psem Cerberem z otchłani Hadesu i klasyczne pojedynki w silnymi bossami. Twórcy dostarczyli masę nowych ciosów, combosów, jest też magia ofensywna i brutalne finishery. Czyli wszystko to, czym zachwycali się gracze przy pierwowzorze.

Gra zachwycała grafiką, płynnością i udźwiękowieniem. Nie dziwi więc fakt, że sprzedała się w wielomilionowym nakładzie. W końcu otrzymała średnią ocen na poziomie 93/100 oraz liczne nagrody, w tym PlayStation Game of the Year podczas gali Golden Joystick Awards. Jest też w Top 100 najlepszych gier na PlayStation 2 w historii. A trzy lata później, w 2010 roku, wyszło kolejne genialne dzieło - God of War III.

21 lat temu, pod koniec marca 2005 roku, Santa Monica Studio wypuściło grę, która dała początek wspaniałej serii, której każda kolejna część zbierała wręcz wybitne oceny. God of War to opowieść o byłym spartańskim wojowniku Kratosie, który zostaje zmuszony do wyzwolenia boskich mocy i wiedziony pragnieniem zemsty wyrusza na misję, której celem jest zgładzenie Aresa, boga wojny.

Grecki bóg wojny siał w Atenach spustoszenie i zamęt. Wypuścił na całą Grecję hordy wściekłych potworów, czym rozgniewał bogów, którzy wydali na niego wyrok śmierci. Kratos dostał zadanie zdobycia puszki Pandory, bo jej moc miała pozwolić na dokonanie rzeczy niemożliwej: zabicie boga.

Pierwszy God of War to trzecioosobowy akcyjniak, będący po prostu hack-and-slashem. Bohater dzierży śmiertelne bliźniacze ostrza osadzone na łańcuchach, którymi robi destrukcję w szeregach wrogów. Na jego drodze staje sporo mięsa armatniego, ale też mistyczne stworzenia, wymagające większego wysiłku w walce - m.in. Meduzy, Cyklopi czy Hydry. Sama walka to balet destrukcji, w końcu Kratos to bóg wojny, który w walce czuje się jak ryba w wodzie. Legendarny spartański wojownik jest potężny, szybki, a jego umiejętnościom mało kto się może równać.

Jednak God of War to także elementy zręcznościowe, rozwiązywanie zagadek logicznych, szukanie skrzyń z zasobami, ale także przydatne zaklęcia Olimpu oraz magiczne artefakty. Wszystko po to, by ostrzami robić jeszcze większą krzywdę przeciwnikom. Są też walki z bossami i oczywiście spotkanie z Aresem.

Dungeon crawler z elementami strzelania, generowanymi proceduralnie poziomami, nawiązaniami do religii i nietypowym stylem – tak w jednym zdaniu można by podsumować ten tytuł, lecz jest to nie dość, że pokraczne, to jeszcze skrajnie niedopowiedziane. The Binding of Isaac jest grą, która była jedną z produkcji, które na swój sposób wprowadziła gatunek rogue-lite’ów do świadomości graczy. Jej pierwsza odsłona wyszła w 2011 roku i 15 lat później ten tytuł dalej jest ogrywany przez setki tysięcy graczy.

Nie sposób mówić o tej grze w oderwaniu od jej twórcy. Edmund McMillen ma swój specyficzny styl tworzenia gier. Jego pierwszym hitem był Super Meat Boy, niedawno ukazało się turowe Mewgenics, między nimi plasuje się właśnie The Binding of Isaac. Jest wiele przymiotników, którymi można opisać gry McMillena, od tych nacechowanych bardzo pozytywnie, do tych po drugiej stronie spektrum. Dla jednych nieszablonowe, dla drugich obrzydliwe. Jedni powiedzą kultowe, inni obrazoburcze. Takie jest też The Binding of Isaac. Fabularne osadzenie tej produkcji jest nawiązaniem do… biblijnej przypowieści o Abrahamie, który miał złożyć w ofierze swojego syna Izaaka. Tutaj w tej roli jest matka naszego protagonisty, a zamiast anioła, który ratuje Isaaca jest klapa w podłodze, która zrzuca nas do piwnicy i do walki z różnymi stworami.

Mechanicznie jest to gra z jednej strony prosta do opanowania, z drugiej bardzo trudna do wymasterowania. Sterowanie i strzelanie obsługujemy za pomocą dwóch zestawów klawiszy na klawiaturze, do tego trzy przyciski do używania znalezionych przez nas na piętrach przedmiotów i ze sterowania w sumie tyle. To jednak jak tytuł rozrósł się przez lata sprawia, że nie sposób pamiętać wszystkich przedmiotów, które wpływają na naszą rozgrywkę. Ta liczba napuchła do ponad siedmiuset wydanych w kilku DLC przez cały cykl życia gry. Sprawia to, że nie tylko przez generowane poziomy sprawiają, że każda rozgrywka jest inna.

Myśląc o lokacjach z GTA na myśl przychodzą takie miejsca, jak Los Santos, Vice City czy Liberty City. Pierwsza część serii jednak, poszukując swojej tożsamości, postawiła na krok, którego później nie widzieliśmy, mianowicie - przeniosła akcję na prawdziwe ulice, ale nie w miejscu, którego moglibyśmy się obecnie spodziewać. GTA nierozerwalnie kojarzy się ze Stanami Zjednoczonymi, natomiast w dwóch dodatkach do pierwszej odsłony serii akcja dzieje się w Londynie.

Mapa dodatków GTA: London 1969 oraz GTA: London 1961 przenosi akcję do centralnych rejonów stolicy Zjednoczonego Królestwa. Można więc pobujać się po Hyde Parku, przejechać się po Picadilly Circus, tworzyć problemy na Trafalgar Square czy zobaczyć Westminster Abbey. Oczywiście wszystko z lotu ptaka, tak jak w pierwszej odsłonie serii.

Oba dodatki były udostępnione w 1999 roku i umiejscawiały akcję w latach 60. Do wyboru mieliśmy jednego z ośmiu protagonistów, którzy nie różnili się co prawda od siebie za dużo podczas rozgrywki, lecz wiadomo - widok 2D nie dawał za dużo pola do popisu w tej materii. Mechanicznie to pierwsze GTA z brytyjskim twistem - ruch lewostronny, policyjne hełmy zamiast gwiazdek czy używanie słynnego Cockney Rhyme Slang.

Patrząc na to, jak popularna zrobiła się seria GTA i na obecne możliwości sprzętowe z wielką chęcią zobaczyłbym taki eksperyment w XXI wieku. Rozumiem, że odwzorowanie jeden do jednego tak gęsto upstrzonego wszystkim miejsca jak Londyn mogło by być wyzwaniem, z mojej perspektywy braku doświadczenia game-devowego od razu również nasuwa się pytanie o wszelkiej maści zgody i pozwolenia na odwzorowanie obiektów. Jeżeli to by się jednak udało, to zwiedzanie Oxford Circus, Baker Street, a może i dalszych obszarów Londynu w GTA mogło by być jedynym w swoim rodzaju doświadczeniem. Misja ze skakaniem ze spadochronu z łuku Stadionu Wembley? Rozwożenie ludzi czarnymi taksówkami? Zrobienie z Big Bena punktu obserwacyjnego dla snajpera? Ja bym przyjął to z otwartymi ramionami.

Miasto nocą, odległe syreny, radio w aucie, a w tle narastający, pulsujący motyw: Welcome to Los Santos. Są gry, które przechodzisz, są gry, które pamiętasz i są takie, które po prostu zostają na lata. Los Santos, miasto, które żyje, oddycha i mam wrażenie, że istnieje naprawdę, gdzieś tam po drugiej stronie monitora. To jest Grand Theft Auto V, premiera, wrzesień 2013 roku, ponad dekadę temu. To już samo w sobie brzmi nieprawdopodobnie, bo gra przetrwała aż trzy generacje konsol, od PlayStation 3, przez PlayStation 5, aż po najnowsze PlayStation 5 i Xboksy.

Za tym sukcesem stoi armia ponad 1000 twórców z Rockstar North. Budżet, 265 milionów dolarów. To więcej niż kosztowały największe hity Hollywood tamtych lat, takie jak „Człowiek ze stali” czy „Pacific Rim” i to czuć od pierwszych minut. Los Santos to nie jest zwykła mapa, to prawdziwa rekonstrukcja świata. Ponad 250 000 zdjęć terenowych, wyjazdy w najdalsze zakątki Kalifornii i rozmowy z agentami FBI czy prawdziwymi gangsterami. To nie jest inspiracja, to cyfrowe odtworzenie duszy Ameryki.

A kwintesencją tego była największa rewolucja w historii serii. Trzech bohaterów: Michael - emerytowany złodziej w kryzysie wieku średniego. Franklin - chłopak z dzielnicy szukający swojej szansy na zarobienie dużych pieniędzy i Trevor, nieobliczalny psychopata, ucieleśnienie totalnego chaosu. Ich losy splotły się w scenariuszu liczącym 3500 stron, a mechanika przełączania się między nimi w locie zmieniła sposób, w jaki opowiada się historie w grach.

Do tego dochodzi dźwięk, bo to nie tylko radio. To coś, co sprawia, że to miasto naprawdę brzmi. 241 utworów, dziesiątki godzin autorskiej muzyki i rozmowy w tle pełne teorii spiskowych. To świat, który żyje obok ciebie, nawet gdy tylko stoisz na światłach. No dobra, ale teraz najważniejsze, skala. 800 milionów dolarów w 24 godziny, miliard w trzy dni.

Do dziś sprzedano 225 milionów egzemplarzy. To nie jest sukces, to absolutna dominacja całej branży. W samej Polsce gra wywołała trzęsienie ziemi. Dobę po premierze w 2013 roku Polacy kupili 60 000 sztuk, bijąc na głowę otwarcie drugiego Wiedźmina. I to nie koniec, bo GTA V zmieniło oblicze gier online.

GTA Online stało się maszynką do robienia pieniędzy dzięki kartom Shark, generującym miliard dolarów rocznie. To tu narodził się fenomen roleplay, czyli serwery, na których gracze przestali grać, a zaczęli żyć. W Polsce widzowie śledzili losy bohaterów kreowanych przez Ewrona, Parisa i Grendiego.

Oczywiście były kontrowersje. Drastyczne misje z torturami, które oburzały organizacje humanitarne. Wieloletnie pozwy, jak ten od Lindsay Lohan. I te wszystkie tajemnice, takie jak mit góry Chiliad i enigmatyczny mural zwiastujący powrót UFO. Przez lata gracze przeszukiwali kod gry w poszukiwaniu legendarnego jetpacka i jaja obcych, by ostatecznie odnaleźć je w głębi góry podczas jednego z wydarzeń w trybie online. To właśnie te detale takie, jak poszukiwania Wielkiej Stopy o świcie, sprawiają, że o tej grze wciąż się rozmawia.

Statek, kilka skrzyń, garść ludzi i wyspa, na której nic nie ma. Ani miasta, ani dróg, tylko gołe pola i lasy oraz plan, by zbudować coś od zera. To jest Anno 1602: Tworzenie nowego świata. Koniec lat 90, świat gier żyje wojną. Szybkie strategie, armie i zniszczenie. I nagle pojawia się gra, która robi coś zupełnie odwrotnego. Nie każe ci niszczyć, tylko budować i dbać o dobrobyt społeczeństwa.

Za tym tytułem stoi małe austriackie studio Max Design, w skład którego wchodziły cztery osoby: Wilfried Reiter, bracia Thomas i Albert Lasser oraz Othmar "Uli” Koller. Byli na granicy bankructwa, a stworzyli pomysł, który zrewolucjonizował rynek. Zamiast militaryzmu, ekonomia, zamiast bezmyślnej walki, rozwój cywilizacji.

W Anno 1602 nie wygrywało się mieczem. Wygrywało się tym, czy twoi ludzie byli szczęśliwi. Pięć klas społecznych: pionierzy, osadnicy, obywatele, kupcy i wreszcie arystokraci. Każdy poziom to nowe potrzeby i coraz trudniejsze łańcuchy produkcji. Chleb, ubrania, alkohol, tytoń, a na końcu biżuteria i teatry. Brzmi prosto? Tylko dopóki nie zderzysz się z problemem narzędzi. Na początku to twój najcenniejszy zasób, który musisz kupować, bo nie masz własnej huty. Jeden błąd w budżecie i cała kolonia przestaje prawidłowo funkcjonować.

I jeszcze ta sztuczna inteligencja!…. Tak, dobrze słyszeliście. Mówię o zaawansowanym AI w grze z 1998 roku. Mamy tu do czynienia z tak zwanym Progressive AI. W przeciwieństwie do wielu innych strategii nie oszukuje i nie generuje darmowych surowców z powietrza. Obserwuje cię i analizuje twoje tempo w czasie rzeczywistym. Jeśli jesteś początkującym graczem i powoli planujesz każdą chatkę, komputerowi przeciwnicy celowo hamują swoją ekspansję, żeby cię nie przytłoczyć. Ale jeśli tylko przyspieszysz i zaczniesz agresywnie zajmować wyspy, AI natychmiast wrzuci wyższy bieg i zacznie bezpardonowy wyścig o najlepsze terytoria na mapie.

Sztuczna inteligencja w Anno podlega tym samym zasadom co ty. Musi budować drogi, dbać o zasięgi magazynów, a jeśli postawi coś nieefektywnie, potrafi to zburzyć i zoptymalizować. Do tego klimat. Muzyka, która uspokaja i hipnotyzuje. 46 utworów i blisko godzina nagrań, która sprawia, że nic cię nie pogania. Możesz siedzieć godzinami i po prostu patrzeć, jak twoje miasto oddycha.

A liczby? Ponad 2,5 miliona sprzedanych egzemplarzy. Najlepiej sprzedająca się gra w Niemczech w 1998 roku. W czasach potężnego piractwa wydawca Sunflowers zastosował trik, gra była na specjalnych płytach o większej pojemności, których domowe nagrywarki nie potrafiły skopiować. Choć w Stanach Zjednoczonych gra przeszła bez echa, gdyż uznano ją za zbyt wolną i mało efektowną, to w Europie stała się legendą. W Polsce, dzięki wydaniu CD Projektu, stała się fundamentem dzieciństwa dla tysięcy graczy.

Z perspektywy czasu widać ograniczenia. Interfejs bywa ciężki. Oryginalnie nawet nie obsługiwał kółka myszy. Grafika dawno przeszła na emeryturę, choć wersja History Edition z 2020 roku pozwala dziś grać nawet w 4K.

Ale jest też coś, co się nie zestarzało. To uczucie, kiedy twoje małe imperium zaczyna działać. Statki płyną, towary krążą, klasa wyższa płaci podatki. I wiesz, że to wszystko istnieje tylko dlatego, że to ty to zaplanowałeś.

Anno 1602 zapoczątkowało też słynną regułę dziewiątki, suma cyfr w dacie każdej kolejnej części serii zawsze daje wynik dziewięć. To nie była gra o szybkim zwycięstwie. To była gra o budowaniu czegoś, co ma sens. I właśnie dlatego do tych wysp wraca się nawet po 20 latach.

Mapa świata, cały kontynent przed tobą. Wybierasz rasę, pierwsze terytorium i zaczyna się coś, co bardziej przypomina totalny podbój niż zwykłą strategię. To jest Warlords Battlecry II. Gra z 2002 roku stworzona przez australijskie studio Strategic Studies Group i wydana przez legendarne Ubisoft. To był czas, w którym strategie wyglądały zupełnie inaczej, ale ten tytuł wyprzedził swoje czasy. Większość gier dawała ci armię. Tutaj dostajesz bohatera, wokół którego kręci się cała rozgrywka. Bo to nie jest klasyczny RTS. To unikalny miks strategii czasu rzeczywistego i pełnokrwistego RPG. Tworzysz postać, rozwijasz ją przez dziesiątki bitew, zbierasz doświadczenie, wybierasz umiejętności i budujesz własny styl walki. Ten bohater zostaje z tobą na zawsze. Rośnie w siłę aż do 50 poziomu.

A kampania? Tu nikt nie prowadzi cię za rękę. Masz przed sobą Etherię, świat z własną mitologią i konfliktami, 67 terytoriów do zdobycia i jeden cel, przejąć wszystko. Każdy region to inne bonusy, inne surowce i inna przewaga. Ale uważaj, kiedy zaczniesz dominować, reszta świata połączy siły, by cię powstrzymać. To nie jest po prostu seria misji, to brutalna wojna o wpływy. Do wyboru masz aż 12 ras, ludzie, elfy, demony, nieumarli. Każda frakcja to zupełnie inne jednostki i inna filozofia walki. W czasach, gdy konkurencja dawała trzy, może cztery strony konfliktu, to robiło kolosalne wrażenie.

Ale sercem gry była twoja świta. Najlepsze jednostki nie znikały po bitwie. Mogłeś zabrać je ze sobą dalej. Nadawałeś im imiona, patrzyłeś, jak rosną w siłę razem z tobą. To tworzyło więź z armią, jakiej próżno było szukać w innych strategiach. Oczywiście Warlords Battlecry II nie jest bez wad. Technicznie bywa toporne. Już w dniu premiery dwuwymiarowa grafika wydawała się skromna przy wchodzącym wtedy 3D. Interfejs bywa przeładowany, a mikrozarządzanie w ferworze walki wymaga stalowych nerwów i ogromnej cierpliwości.

To gra kultowa, bo jako jedna z niewielu połączyła skalę wielkiej wojny z intymnym rozwojem jednej postaci. Pokazała, że to nie tysiące żołnierzy są najważniejsze, ale ten jeden dowódca, który ich prowadzi. Powrót dzisiaj ma sens, jeśli szukasz głębi. To nie jest gra na szybką sesję. To imperium, które buduje się powoli z każdą kolejną bitwą.

Warlords Battlecry II nie było największym hitem sprzedaży swoich czasów, ale było dowodem na to, że robiąc rzeczy inaczej, można przejść do historii.

Czasy szkolne i powrót do domu. Plecak rzucony gdzieś w kąt, z głowy wreszcie schodzą sprawdziany, zadania i całe to zamieszanie. Siadasz do komputera i wchodzisz do świata, w którym możesz być kimkolwiek. Kupić dom, wziąć ślub, zarabiać uczciwie albo kraść, być zbawcą Albionu albo jego największym koszmarem. I to wszystko w jednej niezwykłej opowieści. To jest Fable: The Lost Chapters.

Za tym tytułem stało brytyjskie Lionhead Studios. Ekipa, która chciała stworzyć RPG-a totalnego. Projekt, który zaczynał jako Project Ego. Ambicje były potężne. Świat miał reagować na każdy twój krok. Bohater miał starzeć się na twoich oczach, a decyzje miały zmieniać bieg historii. Twarzą tego wszystkiego był Peter Molyneux, człowiek, który potrafił sprzedać wizję tak piękną, że gracze wstrzymywali oddech. Finalnie gra wyszła bardziej przyziemna, mniej rewolucyjna niż obiecywano, ale coś z tej magii jednak zostało.

Albion to świat, który nie próbuje być śmiertelnie poważny. To raczej krzywa, nieco złośliwa baśń niż klasyczne, podniosłe fantasy. Jest lekko, momentami mrocznie, a często po prostu absurdalnie. I właśnie ten brytyjski miks buduje klimat, którego nie da się podrobić.
Najmocniej zapada w pamięć system dobra i zła, ale nie ten ukryty w tabelkach czy statystykach. On jest widoczny na twoim bohaterze. Pomagasz słabym, ludzie wiwatują na twój widok. Nad głową pojawia się świetlista aureola, a wokół latają motyle. Robisz złe rzeczy, z czoła wyrastają rogi, skóra blednie, a mieszkańcy uciekają w popłochu. Proste, czytelne i niesamowicie sugestywne.

Do tego dochodzi muzyka. Motywy, które budują nastrój od pierwszych sekund. Miejsca jak Dębowa Dolina, które zostają w pamięci na lata. Z jednej strony epicka historia o wielkim przeznaczeniu, z drugiej codzienność. Kupowanie mebli, jedzenie ciastek i kopanie kurczaków. Dziwne połączenie, może, ale jakże genialne.

Z perspektywy czasu widać oczywiście ograniczenia. Walka jest prosta, często aż za bardzo. Magia potrafi rozwiać większość starć, zanim przeciwnik w ogóle do nas podejdzie. Fabuła prowadzi nas po sznurku. To bardziej zamknięta opowieść niż pełna swoboda. A wybory, choć robią świetne pierwsze wrażenie, rzadko niosą za sobą głębokie konsekwencje dla świata.

Mimo to Fable zostało z nami na długo. Ponad 2 miliony sprzedanych egzemplarzy, wysokie oceny, branżowe nagrody i rzesza wiernych fanów. To nie była gra perfekcyjna, ale była to gra z duszą. Fable pokazało światu, że RPG nie musi być skomplikowane, by działało. Że świat gry może być miejscem, w którym po prostu chce się pobyć, niezależnie od głównego wątku. Wtedy to było świeże, dzisiaj to standard, który Fable pomogło wyznaczać.

Powrót do Albionu dzisiaj nadal ma sens. Trzeba tylko wejść tam z odpowiednim nastawieniem. To nie jest rozbudowany współczesny kolos na setki godzin. To krótka, prosta, momentami naiwna opowieść, ale wciąż potrafi wciągnąć tak samo jak w dniu premiery.
Fable: The Lost Chapters nie spełniło wszystkich obietnic swojego twórcy, ale zrobiło coś znacznie trudniejszego. Zostało w naszych sercach.